16. Yüzyılda Boyabad Müsellem Çiftlikleri

Abstract

Yaya ve müsellem adı verilen askerî birlikler, Osmanlı Devleti’nin ilk yıllarında kuruluş amacını gerçekleştirmiş olsalar da özellikle Yeniçeri Ocağı’nın kurulmasından sonra yavaş yavaş savaşçı özelliklerini kaybetmiş ve ordunun geri hizmetinde yer almaya başlamışlardır. Sefere gitmediklerinde kendilerine tahsis edilmiş olan çiftliklerde yaşayan yaya ve müsellemler, vergi muafiyetleri karşılığında yol açma ve temizleme, maden hizmeti, kale tamiri gibi çeşitli hizmetlerde yer almaya başlamışlardır. Bu askeri teşkilatın kurulduğu sancaklardan biri de Kastamonu’dur. Kastamonu Sancağı’na bağlı olarak Boyabad Nahiyesi’ndeki müsellem çiftlikleri bu makalenin konusunu oluşturmaktadır. Müsellem çiftlikleri hakkında bilgi veren en birincil kaynaklar, müsellem tahrir defterleridir. Bu makalede, bu tahrir defterlerine ve diğer arşiv kaynaklarına göre, Boyabad müsellem çiftliklerinin isimleri, yapısı, nüfusu, yamak ve müsellem yazılma şartları ile toprak tasarrufu ve üretim faaliyetleri hakkında bilgi verilmeye çalışılacaktır. Dolayısıyla çalışmanın Osmanlı’nın ilk dönem askerî ve idarî yapısının ortaya konulmasına ve bölge tarihine bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Ancak bu çiftlikler, bölgenin iskânında da önemli bir rol oynamıştır.