Hizmet Robotlarının Tasarımı ve Antropomorfik Özellikleri Üzerine Nitel Bir Araştırma

Abstract

Bu çalışma, hizmet robotlarının antropomorfik (insan benzeri) tasarım özelliklerine yönelik toplumsal algıyı incelemeyi amaçlamaktadır. Teknolojik gelişmelerle birlikte, hizmet sektöründe yaygınlaşan robotların, insan benzeri fiziksel, işlevsel ve içsel özelliklerle donatılması, insan-robot etkileşimini doğrudan etkilemektedir. Araştırma kapsamında, farklı yaş, cinsiyet, eğitim ve meslek gruplarından 142 katılımcı ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara robot algısı, hizmet alanları, insansı tasarım özellikleri ve yapay zekâya dair sorular yöneltilmiştir. Bulgular, hizmet robotlarının genel olarak işleri kolaylaştıran, programlanmış, otonom ve yapay zekâ temelli sistemler olarak algılandığını ortaya koymuştur. Katılımcıların büyük çoğunluğu, robotların ses ve yapay zekâ özelliklerine olumlu yaklaşırken; doku ve bedenin insan benzeri olmasına yönelik daha temkinli ve olumsuz değerlendirmeler sunmuştur. Robotların insansı hareketleri, yüz ifadeleri ve sesleri, sosyallik, güven ve işlevsellik gibi boyutlarda önemli etkiler yaratmakta; özellikle uyum sağlama, etkileşim ve doğal algı oluşturma açısından olumlu katkılar sunmaktadır. Öte yandan, bazı katılımcılar bu özelliklerin tuhaflık, kimlik tehdidi veya mahremiyet ihlali gibi riskler barındırdığını ifade etmiştir. Tasarım önerileri bağlamında, robotların kullanım amacına uygun ve ergonomik biçimde tasarlanmasının önemi vurgulanmış, insan benzeri tasarımın gerekliliğine dair görüşler çeşitlilik göstermiştir. Araştırma sonuçları, hizmet robotlarının kabul edilebilirliğini artırmak adına, antropomorfik tasarım unsurlarının dikkatli ve dengeli biçimde kurgulanması gerektiğini ortaya koymaktadır.