Gölge Koşullarının Stomatal Karakterlere Etkisi - Şevik, Hakan (My University, 2024)
Bitkiler yetiştirildikleri ortamda pek çok ekonomik, ekolojik ve sosyal fonksiyonu yerine getirirler. Ancak, bitkilerin bu fonksiyonları yerine getirebilmeleri her şeyden önce sağlıklı olmalarına bağlıdır. Bitkiler doğaları gereği hayatları boyunca büyüme ve gelişmelerini olumsuz yönde etkileyecek birçok stres faktörü ile karşılaşırlar. Biyotik ve abiyotik çevre etmenlerinin etkisi altında bitkilerde ortaya çıkan değişimler stres olarak ifade edilir. Özellikle doğal yayılış alanı dışında kullanılan peyzaj bitkilerinin, farklı şekillerde stres faktörlerine maruz kalması kaçınılmazdır ve bu stres faktörleri bitkinin gözle görülen morfolojik özellikleri yanında gözle görülmesi mümkün olmayan mikromorfolojik özelliklerini etkilemekte, özellikle stoma sayısı ve büyüklüğü gibi stomatal karakterler bu faktörlerden etkilenerek şekillenmektedir. Stomalar yaprağa CO2 ve su buharı giriş çıkışını kontrol eden ve bitki için hayati öneme sahip yapılardır. Stomalar bitkinin stres faktörlerine maruz kalıp kalmadığının belirlenmesi amacıyla kullanımı en uygun yapılardandır. Bu konuda bu güne kadar çok sayıda çalışma yapılmış ve stoma büyüklüğü ve sayısının bitki türü, genetik yapı, çevresel faktörler gibi pek çok faktöre bağlı olarak değiştiği belirlenmiştir. Nitekim daha önceden yürütülen projelerde stoma yapısının aynı türün farklı bireylerine göre değiştiği de belirlenmiştir. Stoma yapı ve sayısının hangi faktörlerin etkisi ile şekillendiği belirlenebilirse, bitki stres durumunun belirlenmesinde etkin olarak kullanılabilir. Ancak bu tarz bir çalışmada kesin sonuçlar elde edibilmek için çevresel faktörlerin yanında genetik yapının etkisi de tamamen devre dışı bırakılmalıdır. Bu çalışma bu noktadan hareketle tasarlanmış olup, çalışma kapsamında bitki stomatal karakterlerinin gölge koşullarına bağlı değişiminin belirlenmesi amaçlanmıştır. Diğer faktörlerin etkisini ortadan kaldırmak amacıyla çalışma aynı bireylerin gölge ve güneşte büyüyen yaprakları üzerinde yürütülecektir. Çalışma sonucunda gölge koşullarının, stomatal karakterlere etkisi konusunda çok net bilgilere ulaşılması hedeflenmektedir.