XX. yüzyılda kütüphaneci imgesi ve XXI. yüzyıl için bir model önerisi - Çakmakkaya, İlker (Kastamonu Üniversitesi, 2025)
Bu çalışma, Türkiye’de XX. yüzyılda kütüphanecilik mesleğinin toplumsal algısını ve mesleki kimliğinin dönüşümünü ele alırken, XXI. yüzyılda mesleğin karşı karşıya kaldığı toplumsal ve kültürel değişimlere uyum sağlamak için bir model önerisi geliştirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, mesleki kimliğin tarihsel ve güncel yönlerini analiz ederek bu dönüşüm süreçlerini anlamaya odaklanmıştır. Araştırmada, Türkiye’deki kütüphanecilik mesleği tarihsel süreçte ele alınarak özellikle XX. yüzyıldan XXI. yüzyıla geçişteki değişimler incelenmektedir. Çalışmada, mesleki dönüşümleri anlamak için sözlü tarih yöntemiyle emekli akademisyenlerden oluşan bir grup ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmeler, kütüphanecilik eğitimi, profesyonellik, etik ve mesleki örgütlenme gibi konuları kapsamaktadır. Sözlü tarih yöntemi kullanılarak, XX. yüzyılın son çeyreği ile XXI. yüzyılın ilk çeyreği arasında etkin olarak çalışan altı emekli öğretim üyesiyle görüşmeler yapılmıştır. Katılımcıların teknolojik, toplumsal ve politik dönüşümlerden nasıl etkilendikleri ve bu değişimlerin mesleki kimliklerine nasıl yansıdığı analiz edilmiştir. Veri toplama sürecinde ses kayıt cihazı kullanılmış, analizler ise Pierson tarafından geliştirilen 14 maddelik mesleki kimlik modeli temel alınarak yapılmıştır. Araştırma, kütüphanecilik mesleğinin XX. yüzyıl boyunca değişen algı ve beklentiler doğrultusunda sürekli evrildiğini ortaya koymaktadır. Profesyonellik, eğitim sistemindeki değişimler, uygulanabilir bir etik sistem, toplumsal dönüşümler ve sivil toplum kütüphanecilerin mesleki kimliklerini biçimlendiren başlıca ögeler olarak öne çıkmıştır. Özellikle meslek mensuplarının teknolojik adaptasyon becerileri ile toplumsal rollerindeki etkileşim, XXI. yüzyıl için yeni bir modelin gerekliliğini ortaya koymuştur. Tezde, XXI. yüzyıl kütüphanecilik mesleği için bir model önerisi geliştirilmiştir. Bu model, mesleki kimliğin kendisini ifade etme biçimi olarak birincil kimlik üzerine kurulan eğitim, profesyonellik, meslek etiği ve örgütü üzerinden değişimlere açık ve toplumsal sorumlulukları benimseyen bir yapıya kavuşmasını öngörmektedir. Bu bağlamda bu modelin, toplumsal sorumluluk içeriği anlamında mesleğin sürdürülebilirliğine katkı sağlama potansiyeli bulunmaktadır.
The image of the librarian in the XX. century and a model proposal for the XXI. century
Keywords: Mesleki Kimlik; Meslek Tarihi; Kütüphanecilik