Kentsel imge açısından önemli olan sokakların fraktal geometri ile irdelenmesi - Yılmaz, Dilara (Fen Bilimleri Enstitüsü, 2021)
Kent kimliği açısından önemli bir kentsel mekân olarak değerlendirilen sokaklar, fiziksel, mekânsal, işlevsel, biçimsel, tarihi, kültürel, sosyal ve görsel özellikleri sayesinde insanların algılarını etkilemektedir. İnsanların sokağa ilişkin algısı olumsuz olduğunda, sokağın ve kentin anlaşılabilirliği de düşük düzeyde olmaktadır. Bu durum kentin çözümlenmesin de zorlaştırmaktadır. Algı, insan ve mekân arasındaki ilişkinin temelini oluşturmaktadır. Sokakların net bir şekilde algılanması, kent imajını ve kimliğini de olumlu yönde etkilemektedir. Çalışmada algılanabilir mekânlar fraktal geometri ve tanıma testi yöntemi ile değerlendirilmiştir. Sokak ölçeğinde yapılan çalışma, İstanbul ve Ankara kentlerinden seçilen 46 sokağın mekânsal zenginliğinin bir analizini sunmaktadır. Örneklem alan olarak sokakların seçiminde fiziksel niteliklerin farklılaşması belirleyici olmuştur. İlk olarak HarFa programı yardımıyla sokak görüntülerinin fraktal boyutları hesaplanmış, elde edilen değerlerle fiziksel nitelikler arasındaki ilişki korelasyon analizi ile incelenmiştir. Bu analiz sonucunda sırası ile bina cephelerinin yoğunluğu, farklı cephe düzenlemesine sahip bina sayısı, donatı elemanlarının yoğunluğu, sokak genişliği, kapalılık oranı, toplam bina sayısı ve peyzaj öğelerinin yoğunluğunun fraktal boyutu istatistiksel açıdan anlamlı düzeyde etkilediği tespit edilmiştir. Daha sonra 170 katılımcı ile tanıma testi yöntemi kullanılarak mekânsal algı değerlendirmesi yapılmıştır. Test sonucunda, bina cephelerinin, sokak genişliğinin ve donatı elemanlarının yoğunluğu sokakların tanınmasında diğer niteliklere göre daha fazla etkili oldukları belirtilmiştir. Sokakların tanınma oranları ve fraktal boyut değerleri arasında tekrar korelasyon analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda sokakların tanınma oranları arttıkça fraktal boyutunda arttığı tespit edilmiştir. Son olarak elde edilen tüm bulgular değerlendirilerek kentsel mekân algısını artıracak öneriler geliştirilmiştir.
Keywords: Fraktal boyut, mekânsal algı, tanıma testi, kentsel imge, kentsel mekân.