Diazinonun balıkların kan parametreleri ve organ histolojisi üzerine etkileri - Obıed, Nadıa Hasan Bashır (Fen Bilimleri Enstitüsü, 2021)
Organofosfat insektisit diazinon, dünya çapında zararlıları kontrol etmek için kullanılır, sucul ekosistemlerde birikir ve su hayvanları üzerinde toksik etkiler gösterir. Bu çalışmanın amacı, pestisitin etkisinin ne olduğunu ve diazinonun gerçek risklerini daha iyi anlamak için pestisitin balıklardaki biyokimyasal parametreler ve histopatolojik değişiklikler üzerindeki etkisine ilişkin önceki çalışmalardan elde edilen bulguları derlemektir. Diazinona maruz kalma denemesi sırasında balıklarda huzursuzluk, ani ve hızlı hareketler, denge kaybı, operkulum aktivitelerinde artış ve felç gibi çeşitli davranış değişiklikleri göstermiştir. Ayrıca diazinona maruz kalan balıkların vüctu renginde kararma ve vücut yüzeyinde dazla mukus üretimi olmaktadır. Diazinonun letal konsantrasyonlarına kronik olarak maruz kalma, önemli hematolojik ve biyokimyasal değişikliklere neden olmaktadır. Biyokimyasal kan plazma profili incelemeleri, diazinonun balıklarda belirgin bir nörotoksik etkisi olduğunu göstermektedir. Diazinon ise hem eritrosit hem de lökosit profili değerlerinde değişikliklere neden olmaktadır. Plazmadaki glikoz seviyelerini yükseltir ve kandaki elektrolitlerin değerinde önemli değişiklikler maydana getirir. Letal olmayan diazinon konsantrasyonlarına maruz kalma ise normal enzim değerlerinde hücre hasarını gösteren bir değişikliğe neden olmaktadır. Diazinona maruz kalan balıkların karaciğer, solungaç, barsak, böbrek ve gonad gibi hayati organlarında histolojik değişiklikler gözlemlenmektedir. Sonuçlar, zirai amaçlı pestisit kullanımının sucul fauna ve flora ve insanlar için bir tehdit olabileceğini açıkça göstermektedir. Ayrıca, tatlı su rezervuarlarında küçük konsantrasyonlarda bile diazinon varlığı balık fizyolojisi üzerinde zararlı etkilere neden olabilmekte ve potansiyel olarak doğal ortamda hayatta kalmalarını engellemektedir.
Keywords: Diazinon, su ürünleri, kan parametreleri, histoloji, toksikoloji