Ahmed Şuayb ve Rıza Tevfik Bölükbaşı'nın ahlâk anlayışlarının karşılaştırılması - Acar, Melek Can (Kastamonu Üniversitesi, 2023)
Bu tezde Osmanlının son dönem düşünürlerinden Ahmed Şuayb ve Rıza Tevfik Bölükbaşı’nın ahlâk anlayışlarının incelenip karşılaştırılması amaç edinilmiştir. Ahmed Şuayb, yaşadığı dönemin aydınlarına benzer bir yaklaşımla pozitivist anlayışı benimseyen bir fikrî yapıya sahip olsa da yazıları incelendiğinde, toplum için en önemli unsur olarak dini gördüğü anlaşılmaktadır. Buna göre o, toplumların ahlâkî gelişmeyle birlikte sağlıklı nesiller yetiştirerek, hedeflenen kurtuluşu gerçekleştirebileceğine olan inanca sahiptir. Sadece dine değil dinî kurumlara (hilafet gibi) da bağlı olan Şuayb, İslam dininin taassuptan uzak ve özgürlük anlayışına sahip olduğunu vurgulamıştır. Rıza Tevfik Bölükbaşı ve Mehmet Cavit’le birlikte çıkardıkları yirmi dört sayıdan oluşan Ulum-i İktisadiye ve İçtimaiye adlı dergide ahlâk alanındaki fikirlerini de kaleme almıştır. Rıza Tevfik Bölükbaşı’ya gelince Meşrutiyetten Cumhuriyet’e devreden Türk felsefe birikimine önemli katkıları olan, metafizik, epistemoloji, estetik, teoloji, siyaset, sosyoloji, tıp ve edebiyat alanlarında önemli çalışmaları olan bir filozoftur. Bu çalışmalarında din ve ahlâkla ilgili önemli incelemelerde bulunmuştur. Rıza Tevfik, sübjektivizm felsefesinin savunucusudur. Bilgi felsefesi, metafizik ve estetikte bu ekole bağlı bir düşünürdür. Bu çalışmada ilk olarak A. Şuayb’ın düşünce yapısına, sonrasında Rıza Tevfik’in fikirlerine yer verilecektir. Son olarak da iki filozofun görüşleri karşılaştırılacaktır.
A comparison of Ahmed Şuayb and Rıza Tevfik Bölükbaşı's approach of ethics
Keywords: Ahmed Şuayb, Rıza Tevfik Bölükbaşı, Pozitivizm, Sübjektivizm, Din, Ahlâk, Toplum