20. yüzyılda doğu Türkistan’dan Türkiye'ye uzanan Kazak göçlerinin romana yansıması - Güneş, Ayşe Ceylan (Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2021)
Bugün Çin toprakları içinde kalan Doğu Türkistan, M.Ö. 220 yılından beri Türk yurdudur. Çeşitli Türk devletlerinin hâkimiyeti altında bulunan Doğu Türkistan’da Mançuların eğemenliği ile başlayan süreç Çin’in hâkimiyeti ile son bulur. Çin hâkimiyeti altında yaşamaya başlayan Doğu Türkistan Kazakları büyük zulümlere ve kıyımlara uğrar. Özellikle genel valiler döneminde yasam; ağır vergiler, yer altı kaynaklarının ana sömürü malzemesi yapılması gibi pek çok etken nedeniyle dayanilmaz hâle gelerek Kazak hâlkında isyanlara sebebiyet vermiş ve bu isyanların bastırılması çoğu zaman kanlı olmuştur. Devletleşme yolunda adımlar atılmasına rağmen kurulan devletler ve hükümetler kısa süre ayakta kalabilmiştir. Bu yaşananların sonucunda direnme gücü kırılan Kazaklar göç kararı almıştır. Gidenlerin, gidemeyenlerin, geri dönmeye çalışanların, yolunu başka istikametlere çevirmek zorunda olanların içinde bulunduğu bu kaotik süreçte yaşananlar uzun yıllar hafızalardan silinmemiştir. İşte bu göçlerin kimler tarafından, nasıl bir süreç içinde ve hangi şartlarda gerçekleştiğinin ve nelere mal olduğunun romandaki izleri inceleme konusu olarak seçilmiştir. Daha önce yapılmış bilimsel çalışmalara bakıldığında, bir yazara ait bir veya birkaç göç konulu roman incelemesinin gözlemlendiğinden ve özellikle Doğu Türkistan göçlerini içeren ve farklı yazarlar tarafından yazılmış romanları bir arada inceleyen bir çalışmaya rastlanmadığından, yapılan incelemenin alandaki bu boşluğu dolduracağı düşünülmüştür. İnceleme eserleri, 1935-1954 yılları arasında gerçekleşen Doğu Türkistan Kazaklarının göçlerini içeren ve Türkiye Türkçesine akratılmış romanlardan seçilmiştir. Yöntem olarak yapı ve izlek yöntemi tercih edilmiştir.
Keywords: Doğu Türkistan, göç, roman, yapı ve izlek