Orman köylülerinin sosyoekonomik yapısının odun dışı bitkisel orman ürünlerinden yararlanma durumu üzerine etkilerinin incelenmesi (Bolu Orman İşletme Müdürlüğü örneği) - Karacanbaz, Ebru (Kastamonu Üniversitesi, 2025)
Türkiye, benzersiz coğrafi konumu ve stratejik önemiyle, üç farklı kıtanın birleşim noktasında yer alan bir ülkedir. Güneyinde Akdeniz, batıda Ege Denizi ve kuzeyinde Karadeniz ile çevrelenmiş olup, Marmara Denizi ve İstanbul Boğazı ile Avrupa ve Asya’yı birbirine bağlamaktadır. Bu konum, Türkiye'yi farklı iklim bölgelerine sahip ve dolayısıyla zengin biyolojik çeşitliliğe ev sahipliği yapan bir ülke haline getirmektedir. Ülkemiz, dört farklı iklim tipini barındırmaktadır; batıda Akdeniz iklimi, kuzeyde Karadeniz iklimi, orta ve doğuda ise karasal iklim görülmektedir. Bu durum, çeşitli flora ve fauna türlerinin yaşam alanı bulmasına olanak sağlamaktadır. Özellikle endemik bitki türleri açısından oldukça zengin olan Türkiye, Avrupa ülkelerindeki toplam endemik takson sayısını geride bırakmaktadır. Türkiye'nin bitki örtüsü zenginliği, 174 familyaya ait 1251 cins ve 12.000’den fazla tür ve tür altı taksonu içermektedir. Bu çalışma, Bolu ilindeki orman köylülerinin demografik yapısını, odun dışı orman ürünlerini kullanım alanlarını ve kullanım şekillerini, bu ürünlerin hane halkına sağladığı gelir düzeyini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, orman köylülerinin odun dışı orman ürünleri ile ilgili üretim ve pazarlama konusundaki öneri ve taleplerinin belirlenmesi hedeflenmektedir. Çalışma kapsamında, Bolu Orman İşletme Müdürlüğü sınırlarındaki 34 orman köyünde 396 orman köylüsüyle anket yapılmış ve katılımcıların %54'ünün kadın olduğu belirlenmiştir. Kadınların odun dışı bitkisel ürünlerden yararlanma isteği nedeniyle bu çalışmaya katılımlarının yüksek olduğu düşünülmektedir. En çok tercih edilen odun dışı bitkisel ürünlerin kuşburnu, kızılcık ve böğürtlen olduğu tespit edilmiştir. Anket sonuçlarına göre, odun dışı bitkisel ürünleri salt satış amacıyla üreten veya toplayan katılımcıların %11'inin kooperatif üyesi olduğu, toplam katılımcıların ise %15'inin kooperatif üyeliği bulunduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların %32'sinin ilkokul üstü eğitim seviyesine sahip olduğu ve okuryazar olmayanların oranının %2,5 olduğu belirlenmiştir. Bu bulgular, kadınların odun dışı orman ürünlerine ilişkin bilinç düzeylerinin yüksek olduğunu göstermektedir.
An investigation of the effects of socio-economic structure of forest villagers on the utilisation of non-wood herbal forest products (The case of Bolu Forest Enterprise)
Keywords: Odun Dışı Orman Ürünleri; Orman Köylüsü; Bolu