1980 sonrası distopya romanlarının kültürel materyalizm kuramına göre incelenmesi - Danışman, Şenol (Kastamonu Üniversitesi, 2025)
Muhalif görüşlerin edebi eserlerde yansımalarına odaklanan kültürel materyalizm kuramı, siyasi bir okuma şeklidir. Bu okuma şekli ile edebî eserlere yaklaşan kültürel materyalizm, birçok kuramı içinde barındıran şemsiye bir yapıya sahiptir. Bu amaçla bu tür okumalarda birçok disiplinden yararlanılır. Kültürel materyalizm; Marksist edebiyat kuramı, psikanalizim, feminizm, yeni tarihselcilik, postkolonyalizm ve postmodernizm gibi alt kuramları kullanmaktadır. Kültürel materyalizm terimi 1960 sonrasında Amerikalı yazarlar tarafından literatüre kazandırılmış, 1980’lerde ise kuramın çerçevesi çizilmiştir. Ütopya ve distopya türündeki eserler, Batı ve Doğu edebiyatında farklı bir tarihî seyir izler. Bu tarihî seyir içinde distopik eserler, muhalif okumalar için son derece önemli bir kaynaktır. Bununla birlikte distopik romanlar, kültürel materyalizm okumalarında önemli bir veri kaynağı oluşturur. Bu amaçla belirlenen 31 distopik roman, kültürel materyalizm kuramıyla incelenecektir. 1980 sonrası Türk edebiyatında büyük bir ivme kazanan distopik romanlar, kültürel materyalizm kuramıyla yorumlandığında özellikle bu türün tarihî gelişimine ışık tutacaktır. Bu çalışma, üç bölüm ve bir sonuç bölümünden meydana gelmektedir. Giriş bölümü olan “Birinci Bölümde” çalışmanın amacı, yöntemi ve sınırlıkları açıklandıktan sonra kültürel materyalizm ve ona bağlı kuramlar tanıtılacaktır. “İkinci Bölümde” ütopya ve distopya türünden bahsedilerek Türk ve dünya edebiyatındaki yansımalarına bakılacaktır. Yine bu bölümde özellikle distopya türü ve temaları üzerinde durulacaktır. “Üçüncü Bölümde” ise belirlenen özellikler çerçevesinde 1980 sonrası distopik romanlar, kültürel materyalizm kuramı çerçevesinde ele alınacaktır. Sonuç bölümünde ise distopik eserlerde tespit edilen kültür, sanat, ekonomi, siyasi ve sosyal olaylar, ideolojiler, edebî yönelimler kültürel materyalizm kuramı çerçevesinde değerlendirilecektir.
An examination of after 1980 distopian novels according to the theory of cultural materialism
Keywords: Distopya; Kültürel Materyalizm; 1980 Sonrası Türk Romanları; 1980 Sonrası Türk Yazarlar