Davranışsal finansta risk faktörleri Türkiye için bir uygulama - Zada, Mohammad Arıf Tura (Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2022)
ÖZET Bireyler hayat mücadelelerini devam ettirmek, gereksinimlerini karşılamak, amaçlarına ulaşmak, hayat standartlarını arttırmak için yatırım yaparlar. Bireysel yatırımcıların yatırım yapma davranışları yatırıma karar verme, yatırım aracına karar verme, yatırım aracının sayısına karar verme, yatırım aracını elinde tutacağı süreye karar verme, yatırım araçlarını takip etme gibi alt davranışlardan oluşmaktadır. Geleneksel finans kuramları bireysel yatırımcıların davranışlarını açıklamakta yetersiz kaldıklarından son yıllarda yatırımcıların davranışlarını açıklamak için yatırımcının psikolojik yönlerini, zaaflarını ve duygularını da dikkate alan Davranışsal Finans Teorisi kullanılmaya başlanmıştır. Davranışsal Finans Teorisi giderek daha popüler hale gelmiş ve yatırımcı davranışlarını açıklamak için sıklıkla kullanılmaya başlanmıştır. Bununla paralel olarak bu teori üzerine yapılan bilimsel araştırmalar da tüm dünyada artmaya başlamıştır. Ancak ülkemizde yatırımcı davranışlarını Davranışsal Finans Teorisi açısından inceleyen bilimsel araştırmalar yeterince yapılmamıştır. Bu araştırma Davranışsal Finans Teorisini kullanarak bireysel yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyen aşırı özgüven, sürü psikolojisi, kaybetme korkusu, bilinirlik, ruh hali (duygusal faktörler) risk faktörlerinin düzeylerini ve bu faktörlerin yatırımcıların demografik özelliklerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın verileri farklı yaşlardaki, eğitim düzeylerindeki, farklı sektörlerde çalışan ve farklı gelir düzeyine sahip yaklaşık eşit oranda erkek ve kadın olan 498 kişiden anket yöntemiyle toplanmıştır. Araştırmanın bulguları aşırı özgüven, sürü psikolojisi, kaybetme korkusu ve bilinirlik faktörlerinin yatırımcıların kararlarını etkilediğini, ancak ruh hali (duygusal faktörler) faktörünün yatırımcıların kararlarını etkilemediğini göstermiştir. Yine bulgular bireysel yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyen aşırı özgüven, sürü psikoloji, kaybetme korkusu, bilinirlik ve ruh hali faktörlerinin yatırımcıların cinsiyetine, yaşına, medeni durumuna, eğitim düzeyine, mesleğine ve gelir düzeyine göre anlamlı düzeyde farklılaştığını göstermiştir. Risk faktörleri algı düzeyleri ile çocuk sayısı arasında bir ilişki bulunmamıştır.
Keywords: Finans, yatırım, risk faktörü, davranışsal finans teorisi, bireysel yatırımcı