FODMAP Diyeti ve Uygulandığı Hastalıklar - Tatar, Tuğba; Akgül, Funda (Saglik Bilimleri Fakültesi, Kastamonu University, 2024)
Fermente edilen oligosakkarit, disakkarit monosakkarit ve polioller; FODMAP’i ifade etmektedir. FODMAP grubu karbonhidratlar genellikle meyve ve sebze besin gruplarında zengin olarak bulunmaktadır. Bu grupta bulunan karbonhidratların emilimi zayıf, ancak yüksek ozmotik özellikleri vardır. Kolonda fermente edilmesiyle şişkinlik ve gaz oluşumuna sebebiyet verirler. Bu nedenle bazı hastalıklarda aşamalı olarak FODMAP grubu karbonhidratların diyetten çıkarılmasıyla beslenme tedavisi uygulanır. FODMAP diyetinin uygulandığı hastalıklar; irritabl bağırsak sendromu (İBS), inflamatuar bağırsak hastalıkları (İBH); çölyak tanısı olmayan gluten duyarlılığıdır (NCGS). İBS; karın ağrısı, şişkinlik ve defekasyon sonucu ağrının azalması ile karakterize bir gastrointestinal sistem hastalığıdır. İBH intestinal mukozadaki inflamasyon sonucu ortaya çıkan kronik ve tekrarlayıcı bir hastalıktır. Hastaların bazılarında ilk başta kabızlık görülse de, genellikle ishal ile seyreder. NCGS; IBS ile benzer belirgin belirtiler veren bununla birlikte çölyak hastalığı veya buğday alerjisinin tanı kriterlerine uymayan bir hastalıktır. Glutenin diyetten çıkarılması ile semptomlarda iyileşme görülmektedir. Bu hastalıkların beslenme tedavilerinin temelinde bazı besinlerin tüketildikten sonra rahatsızlık vermesi nedeniyle rahatsızlık veren besinin diyetten çıkarılması vardır. FODMAP diyetinde de benzer şekilde fermente oligosakkaritler, fruktan, rafinoz, inülin, laktoz, sukroz, früktoz ve şeker alkollerinden zengin besinler diyetten çıkarılarak semptomlarda iyileşme gözlemlenebilmektedir. Düşük FODMAP içeren besinlerin tercih edilmesi teşvik edilerek bağırsaklarda meydana gelen bu sindirim ve emilim bozukluğunun sebep olduğu fermentasyon ve beraberindeki gaz, karın ağrısı, diyare gibi problemler önlenebilmektedir. Ancak bu diyetin uzun dönemli uygulanmasında bağırsak mikrobiyotası üzerinde olası olumsuz etkileri ve kısıtlanan bazı besinlerin sebep olabileceği beslenme yetersizlikleri göz önünde bulundurularak bireylere özgü diyet planlaması yapılması tavsiye edilmektedir. Uzun dönemli sonuçları ve etkinliği üzerine ileri çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.