Türkiye Cumhuriyeti’nde Zeytin ve Zeytinyağı Üretimi ile Ticareti Üzerine Tarihsel Bir Bakış (1923-1960) - Yurtoğlu, Nadir (Vakanuvis International Journal of Historical Researches, 2019)
Cumhuriyetin
ilk yıllarından 1950’ye kadar olan dönemde Türkiye’de zeytin ve zeytinyağı
üretimi ve ticareti ile bunun ekonomiye olan yansımaları makalenin konusunu
teşkil etmektedir. Çalışma, Cumhuriyetin
ilk döneminde zeytin ve zeytinyağı üretimi ile ihracatı (1923-1950);  Demokrat Parti (DP) Döneminde Türkiye’de zeytin ve
zeytinyağı alanında yaşanan gelişmeler (1950-1960) ile sınırlandırılarak iki
dönem halinde ele alınmıştır. Türkiye Cumhuriyeti’nde zeytin ve zeytinyağı üretimi
ve ticaretinin ekonomiye olan yansımaları sayısal veriler ışığında
değerlendirilmiştir. Çalışmanın kaynak materyalini, Başkanlık Cumhuriyet Arşivi
Belgeleri, resmi yayınlardan; Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Zabıt
Ceridesi, kanunlar ve tutanak dergileri, Türkiye Cumhuriyeti Resmi Gazetesi ve
dönemin süreli yayınları arasında bulunan tarım ve ekonomi dergilerinin
makaleleri oluşturmaktadır. Konu incelenirken, dönemin Türkiye’si ile dünyanın zeytin
ve zeytinyağı alanında yaşanan gelişmeleri göz önüne alınarak gerekli
değerlendirilmeler yapılmıştır. Çalışmada elde edilen sonuç şudur: Cumhuriyetin
ilanıyla birlikte zeytin üretimi ve ihracatına önem verilmiş, 1528 ve 3573
sayılı kanunların yürürlüğe girmesiyle Türkiye’de zeytinciliğin geliştirilmesi
yönünde önemli adımlar atılmıştır. Ancak 1929 Dünya Ekonomik Buhranı ve II.
Dünya Savaşı koşulları zeytin ve zeytinyağcılığı sekteye uğratmıştır. DP
döneminde ise zeytin üreticisini daha bilinçli hale getirmek için kurslar
düzenlenerek, usta ve çırak yetiştirilip parasız aşı kalemi verilmiştir.
Dahası, yabani zeytin alanlarının tespiti, parselâjı, dağıtımı ve tescil işleri
yürütülmüş, zeytinlere musallat olan haşerelerle mücadele edilmiştir. Bu çalışmalar
neticesinde zeytin ve zeytinyağı üretimi ve ihracatı artırılarak milli
ekonomiye önemli katkılar sağlanmıştır.
Keywords: zeytinyağı; wild olive; History (General); olive oil; tasirhane; olive; aşı kalemi; Olive; Olive Oil; Wild Olive; Olive Plant; Graft; graft; D1-2009; Zeytin; Zeytinyağı; Yabani Zeytin; Tasirhane; Aşı Kalemi; olive plant; zeytin; yabani zeytin