Dinî sembollere yönelik psiko-sosyal tutumlar ölçeğinin geliştirilmesi ve bazı değişkenlere göre karşılaştırılması - GÜLMEZ, Çiğdem; PATTABANOĞLU, Fatma Zehra (Erciyes Universitesi, 2020)
Dinî semboller ilk uygarlıklardan günümüze kadar insan yaşamının ayrılmaz unsurlarından birisi olmuştur. Ne var ki günümüz insanının bireysel ve toplumsal yaşamı üzerindeki etkisi bilimsel çalışmalarda henüz açık biçimde ortaya konulmuş değildir. Bu minvalde çalışmanın amacı dinî sembollere yönelik tutumları geçerli ve güvenilir olarak ölçebilen bir ölçme aracını geliştirmek ve bazı demografik değişkenlere göre karşılaştırma yapmaktır. Geliştirilen taslak ölçek ilk olarak Kastamonu Üniversitesinin çeşitli fakültelerinde öğrenim gören 410 öğrenciye uygulanmıştır. Bu örneklemden elde edilen verilerle ölçeğin faktör yapısı açımlayıcı faktör analiziyle belirlenmiş, güvenirlik analizleri yapılmıştır. Toplam 38 maddenin yer aldığı üç alt faktörlü bir ölçek elde edilmiştir. Faktör yapısı belirlenen ölçek yaşları 18-65 arasında değişen 403 kişilik ikinci bir örnekleme uygulanmıştır. Bu örneklemden elde edilen verilere uygulanan doğrulayıcı faktör analizi neticesinde üç faktörlü yapı doğrulanmıştır. Elde edilen uyum indeksleri RMSEA=0,081, NFI = 0,96, NNFI = 0,98, PNFI = 0,90, CFI= 0,98, IFI= 0,98, GFI = 0,87, AGFI= 0,89’dur. Cronbach Alfa katsayısı; 1. boyut için 0,97, ikinci boyut için 0,89 ve üçüncü boyut için 0,84’dir. Ayrıca her bir faktör için ortalama varyans değeri (AVE) ve kompozit güvenirlik (CR) değeri hesaplanmıştır. AVE değerleri faktörler için sırayla 0,62, 0,54 ve 0,58, CR değeri ise sırayla 0,97, 0,89 ve 0,87’dir. Bu sonuçlar ölçeğin ikinci örneklemde yaptığı ölçümün geçerlik ve güvenirliğinin yüksek olduğunu göstermiştir. İlaveten demografik değişkenlere göre dinî sembollere yönelik tutumlar karşılaştırılmıştır. Sonuçlara göre cinsiyet ve eğitim değişkenine göre dinî sembollere yönelik tutumlar farklılık göstermezken, dinî sembolleri tanıma düzeyi, öznel din algısı, yaş ve gelir değişkenleri açısından gruplar arasında anlamlı farklılıklar görülmüştür.
Keywords: Psychology of religion; Philosophy; Psychosocial attitude; Religious symbols; Scale; Validity; Reliability; Din psikolojisi; Felsefe; Psikososyal tutum; Dinî semboller; Ölçek; Geçerlik; Güvenirlik; 4. Education; 3. Good health