PSİKANALİTİK BİR ÇÖZÜMLEME ÖRNEĞİ: ANAR RIZABAYEV’İN AK LİMAN ROMANI - GÜNEŞ, Ayşe Ceylan (Akademik Sosyal Arastirmalar Dergisi (Asya Studies), 2020)
İnsan ruhunun karmaşık yapısı ve davranışlar üzerinde etkileri yıllardır ilgili bilim adamlarını meşgul eden bir konu olmuştur. Çünkü insanlar gündelik yaşamları içinde duygularını harekete geçiren olaylar yaşar ve durumlar içinde bulunurlar. Bu duyguları tanımlamak veya açığa çıkarabilmek için edebi eserler yol gösterici birer araç niteliğindedir. Bu eserler, okuyucunun duygu penceresini aralarken yazarların da duygularını tahlil edebilmek, onlarla ve kahramanlarıyla özdeşlik kurmak noktasında da okuyucuya fırsat verir. Özellikle romanlar, konusunun daha detaylı incelenmeye müsait olması, kahraman kadrosunun kalabalık olabilmesi ve uzun tasviri, mekân ve zaman unsurlarının çeşitliliği ve kahraman üzerindeki etkilerinin belirlenebilir olması açısından bahsedilen duyguların incelenmesine elverişli bir türdür. Yani edebi eserlerin birçoğu özellikle de romanlar aracılığıyla hem kendimizi hem yazarı hem kahramanlar üzerinden insanlığın ruh hallerini çözümlemek mümkündür. Romanların içeriği ne olursa olsun kahramanları gerçek hayatta karşılaşılabilecek olağanlıkta kişilerdir. Roman kurgusu içinde olaylara, kişilere, kendine yönelik tutumları izlenebilen kahramanlar psikolojik ipuçları da vereceklerdir. Sigmund Freud’un kurucusu olduğu psikanaliz akımı, Freud’un kendi yaşamı ve gerçek hastalar üzerinden yaptığı çalışmalar ile yürütülmüş, bir taraftan da takdir toplarken Erich Fromm, C. G. Jung gibi psikanalistlerin dönem dönem eleştirilerine maruz kalmıştır. Psikanalist yöntem, kişinin ruh hallerini inceleyebilmek için çocukluk yaşantıları, rüyalar, baskılanan istek ve düşünceler üzerine yoğunlaşmıştır. Bilinç kavramına ek olarak bilinçaltının önemini ısrarla vurgulamıştır. Bu yöntem, seçilen Ak Liman romanı kahramanları üzerinde Freud’un görüşlerinden yararlanarak çözümleme amacıyla kullanılacaktır. Amaç alan uzmanı olan kişilerin işini yapmak değil psikanalist yöntemin ilkelerinin romana nasıl yansıdığının belirlenmesidir.