Abdurauf Fıtrat’ın roman ve hıkayelerinde ceditçilik izleri - Yıldız, Samet Ali (Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2022)
Türkistan coğrafyası Türk boylarının yoğun bulunduğu bölgelerdendir. Sözlü ve yazılı edebiyatın zengin olduğu Türkistan’da çok sayıda edebi eser verilmiştir. Ruslar Türkistan’da hakimiyet kurmak amacıyla coğrafyada çeşitli baskılar kurmuştur. Rusların Türkistan’da hakimiyet sağlaması ile eğitim ve kültürel alanda Türkistan’da gerileme dönemi 18. yüzyıldan itibaren başlamıştır. Türkistan’daki gerilemeye önlem almak amacıyla İsmail Gaspıralı Bey cedit hareketini başlatmıştır. Cedit hareketi ilk olarak Türkistan’ın kuzey bölgelerinde görülmüştür. İsmail Bey Gaspıralı’nın cedit hareketi ile ilgili hitabeti ile tüm Türkistan’da etkili olmuştur. Cedit hareketi günümüz Özbekistan coğrafyasını oldukça fazla etkilemiştir. Cedit hareketi Özbekistan’ın kurulmasında ve Özbekistan dilinin, edebiyatının oluşmasında etkili unsurlardan olmuştur. Modern Özbek edebiyatının ve dilinin kurucularından olan Abdurauf Fıtrat Cedit hareketinin öncülerindendir. Abdurauf Fıtrat cedit hareketinin misyonunu temsil eden Özbek yazarlardan birisi olmuştur. Fıtrat, cedit fikrinin amaçlarını eserlerinde konu alarak toplumda beklediği bilinci uyandırmak istemiştir. Cedit hareketi Türkistanlı yazar ve aydınlar için oldukça önemli bir fikir hareketi olmuştur. Tez çalışmasında Fıtrat’ın hayatı, roman ve hikayelerinde cedit hareketinin izleri incelenmiştir. Cedit hareketinin oluşturan sosyo-politik olaylar ele alınmıştır. 18. ve 19. Yüzyılda cedit hareketini temsil eden aydınlardan bilgiler verilmiştir. Tez çalışması altı temel başlıkta oluşturulmuştur.
Keywords: Abdurauf Fıtrat, Cedit, Türkistan, inceleme, edebiyat