Kastamonu yazma eser kütüphanesi’nde korunan elli adet yazma eserin şemseli cilt süslemelerinin incelenmesi - Uyanık, Amine (Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2022)
El yazması eserler Türk İslam Sanatları açısından bakıldığında birden fazla sanatı içinde barındırır, bulunduğu dönemlerin birer aynası olarak günümüze adeta mesaj verirler ve ışık tutarlar. Bugün ülkemizde pek çok yazma eser kütüphanesi mevcuttur. Bu kütüphanelerde pek çok açıdan incelenecek kıymetli eserlerin sayısı oldukça fazladır. Bunlardan bir kısmı şu an Kastamonu Yazma Eser Kütüphanesinde korunmaktadır. Bu araştırmada ise Kastamonu Yazma Eser Kütüphanesi bünyesinde korunan el yazması eserler içerisinden seçtiğimiz elli adet şemseli cilt, tezyini açıdan ele alınarak incelenmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde Türk cilt sanatı ve el yazması eser hakkında kısaca bilgi verilmiştir. İkinci bölümde ise Kastamonu Yazma Eser Kütüphanesine kısaca değinildikten sonra üçüncü bölümde seçilen şemseli ciltlerin incelenmesi ile ilgili kısım yer alır. Bu kısımda eserlerin üst alt kapak varsa mıklep kısmının fotoğrafları ve üzerinde bulunan şemselerin çizimleri yer alır. Dördüncü bölümde çalışmanın yöntemi anlatılmaktadır. İncelediğimiz eserlerden ilham alarak hazırlanan sanatsal çalışmalar ise araştırmanın beşinci bölümünü oluşturmaktadır. Araştırmanın sonunda ulaşılan bulgular ve çalışmanın detaylı tahlili, altıncı bölüm olarak tez çalışmasının son bölümünü oluşturur. Bu çalışmanın sonucunda incelenen eserlerin çoğunda soğuk baskı tekniğinin kullanıldığı göze çarpmaktadır. Ayrıca alttan ayırma mülemma, mülevven, çarkuşe ve yekşah usulü ile yapılan ciltlerde tezin içerisinde yer almaktadır. Ciltlerin süslemesinde sıklıkla tercih edilen motiflerin hatai, penç gibi bitkisel olduklarını görmekteyiz. Süslemede tercih edilen motiflerden ikinci sırada olanı ise bulut motifleridir. Ardından rumili tasarımları kullanım sıklığı olarak üçüncü sıraya koyabiliriz. Eserlerin genel olarak yıprandıkları gözlenmiştir. Bazı eserlerde mıklep kısmının ise kopuk olduğunu görmekteyiz. Bazı eserlerin ise üst veya alt deffelerinin kopuk olduğunu görmekteyiz. Tez çalışmasına konu olan elli adet eser katalog tarama yöntemi ile çalışmaya dâhil edilmiştir. Ortaya çıkan bulgular Türk cilt sanatının anlaşılması ve yapılacak çalışmalara örnek olması açısından önem arz etmektedir.
Keywords: Cilt sanatı, el yazması, şemse