KASTAMONU YAZMA ESER KÜTÜPHANESİ’NDE BULUNAN 2817 ENVANTER NUMARALI KUR’AN-I KERİMİN CİLT, SERLEVHA VE GÜL TEZYİNATI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME - Dilber, Mine; Konak, Işılay (Akademik Sosyal Arastirmalar Dergisi (Asya Studies), 2024)
İslamiyet’in kapulü ile İslam dünyası ve Müslümanlar için kutsal kitap sayılan Kur’ân-ı Kerim; Emevi, Abbasi, Fatımi, Eyyübi, Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu, İlhanlı, Memluk, Celayiri, Timurlu, Türkmen, Osmanlı, Safevi ve Babürlü gibi birçok uygarlığa, devlete ve topluma, rehberlik etmiştir. Hz. Peygambere inen vahiylerin ayet adı altında toplanarak bir araya getirilmesi ve iki kapak arasına alınıp Kuran anlamına gelen Mushaf’ı oluşturması, belli dönemlerde istinsahının yapılarak inananlara ulaştırılması, sonrasında ise gerek el yazması gerekse matbu eser olarak günümüze kadar ulaşması hem Müslümanlar için hem de Mushafların bünyesinde barındırdığı sanatsal örnekleri hasebiyle sanat erbabı ya da sanata ilgi duyan kişiler için önem arz etmektedir. Geçmişten günümüze ulaşabilmiş ve kitap sanatları olarak ifade edilen örneklerin yer aldığı el yazması eser niteliği taşıyan birçok Kur’ân-ı Kerim nüshası Kastamonu Yazma Eser Kütüphanesi’nde koruma altındadır. Bu eserler arasında yer alan 2817 envanter numaralı eser daha önce herhangi bir çalışmaya konu edilmemiştir. Çalışmada, eserin cilt, ebru, serlevha ve gül tezyinatı üzerine renk, motif, kompozisyon ve üslup açısından analiz yöntemi uygulanmıştır. Değerlendirme sonucunda elde edilen veriler ışığında eserin tezyinatının, ait olduğu dönem olan 17. yüzyılın ilk çeyreği kapsamında dönemin üslubunu yansıtıp yansıtmadığı gerek dönem özellikleri açısından gerekse aynı dönemde yapılan örneklerle karşılaştırması yapılarak benzer veya farklı özellik veya nitelikleri ortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışmada Kastamonu Yazma Eser Kütüphanesinde dijital ortama aktarılan görsel numunelerden faydalanılmıştır.
Keywords: Islamic Arts; Quran; Bookbinding; Illumination; Rose Illumination; Kur’an-ı Kerim; Cilt Sanatı; Tezhip; Gül Tezyinatı; İslam Sanatları