Türkiye’de sosyal bilgiler öğretim programları ve ders kitaplarında çevre eğitiminin yeri - Kocakır, Elif; Alabaş, Ramazan (Marmara University, 2025)
Çocukların çevreye karşı olumlu tutum ve davranış geliştirmelerinde eğitimin rolü önemlidir. Çalışmanın amacı Türk eğitim sisteminde ilköğretimde 1968’den itibaren ayrı bir ders olarak yer alan sosyal bilgiler dersine ait öğretim programları ve bu programlara göre hazırlanan 4. sınıf ders kitaplarının çevre eğitimi açısından incelenmesidir. Nitel araştırma yaklaşımı kapsamında doküman analizi yöntemi ile desenlenen çalışmanın verileri, 1968, 1990, 1998, 2005 ve 2018 sosyal bilgiler dersi öğretim programları ve bu programlara göre hazırlanmış amaçlı örneklem yaklaşımıyla seçilen ders kitaplarından doküman incelenmesi yoluyla elde edilmiştir. Veriler, betimsel analiz ve içerik analizi yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda sosyal bilgiler dersi öğretim programlarının amaçlarında çevre eğitimine çevresel bilgi, çevreye verilen önem, çevrenin korunması ve çevrede yaşam hakkı kategorilerinde yer verildiği belirlenmiştir. Sosyal bilgiler ders kitaplarında çevre eğitimiyle ilişkili içerikler, çevresel bilgi, çevreyi koruma, çevreden faydalanma, çevre problemleri, yararlı çevre davranışı kazandırma ve canlı-çevre etkileşimi kategorilerinde toplanmıştır. Tarihsel süreçte sosyal bilgiler dersi öğretim programlarında ve ders kitaplarında çevresel bilgi kategorisi diğer kategorilere göre daha çok vurgulanmıştır. Bu bağlamda sosyal bilgiler dersi öğretim programı hazırlayıcıları ile ders kitabı yazarlarının programları ve ders kitaplarını çevre eğitiminin duyuşsal ve psikomotor boyutlarını daha fazla dikkate alarak düzenlemesi önerilmektedir.